VIDOVDAN KROZ ISTORIJU SRBA…

tamoiovde-logo

Vidovdan je jedan od najznačajnijih praznika u nacionalnom sećanju srpskog naroda.

Obeležava se 15. juna po julijanskom, odnosno 28. juna po gregorijanskom kalendaru. Na taj datum desilo se nekoliko  prelomnih događaja za srpsku istoriju.

Naziv Vidovdan potiče od Svetog Vida.

Ovog ranohrišćanskog mučenika, postradalog za veru početkom IV veka, slave rimokatolici, pravoslavni Srbi i Bugari. Kod Slovena je Sveti Vid verovatno nasledio kult Svetovida, paganskog božanstva rata, obilja, bujnosti, sreće, svetlosti…

 Vidovdan Srbi najviše vezuju za Kosovsku bitku. Tog datuma je 1386. godine na prostoru Kosovo polja došlo do sukoba Srba sa Turcima Osmanlijama. Specifičnst ove bitke je da su oba vladara nastradala, što je ostavilo prostora obema stranama da je tumače kao svoju pobedu. Bitka je završena nerešeno, Turci su privremeno zaustavljeni, ali već naredne godine srpski vladar je postao turski vazal. Ovo nije bio ni prvi sukob Srba i Turaka, a nije bio ni konačan pad srpske države pod tursku vlast. Prodoru Turaka na prostor Balkana na kojem su živeli Srbi prvo su se isprečili braća Mrnjavčevići, kralj Vukašin i despot Uglješa, na reci Marici 1371. godine. Bitke je izgubljena, a kraljević Marko je postao turski vazal. Tako je otpočelo tursko osvajanje teritorija nekadašnjeg Dušanovog carstva. Do konačnog pada srpske srednjovekovne države pod tursku vlast došlo je sredinom sledećeg veka, padom prestonice, Smedereva, 1459. godine.

 Simbolika Kosovskog boja je u sudbonosnom stradanju Srba za veru. Srpska pravoslavna crkva od 1892. godine proslavlja na Vidovdan Svetog velikomučenika Cara Lazara i sve mučenike srpske. Za kasnija stradanja Srba kroz istoriju nailazila se uteha u žrtvovanju za više pravedne ciljeve. Vidovdan se sa svojom simbolikom savršeno uklopio u tragičnu istoriju Srba. Snažan uticaj Srpske pravoslavne crkve u srpskom društvu i savremeni gubitak vlasti na Kosovu, propraćen novim stradanjem Srba, u mnogome su doprineli održavanju kosovskog mita.

Vidovdan je u kolektivnom sećanju Srba ostao simbol pada Srba pod vlast Turaka. Taj datum je kasnije odigrao značajnu ulogu i u odnosima moderne srpske države, čija je nezavisnost od Turaka međunarodno priznata 1878. godine, i države koja joj je u okviru dilomatskog saveza to omogućila – Austrougarske.

Zaokret u međunarodnoj politici Srbije, koja se posle razočarenje u bivšu pokroviteljku Rusiju okrenula sporazumu sa najmoćnijom silom u regionu – Austrougarskom, ozvaničen je potpisivanjem Tajne konvencije između dve države 1881. godine. Diplomatsko i privredno potčinjavanje Srbije Austrougarskoj, koje je ovim činom ozvaničeno, bilo je u sklopu dogovora oko podrške Austrougarske Srbiji na Berlinskom kongresu 1878. godine.

Odnosi Srbije i Austrougarske su početkom narednog veka, kada je na srpskom prestolu dinastiju Obrenović zamenila dinastija Karađorđević, doživeli ozbiljnu krizu, koja je na kraju okončana ratnim sukobom.

Povod za taj rat nastao je baš na Vidovdan, 28. juna 1914. godine. Prilikom posete austrijskog prestolonaslednika Sarajevu na njega su izvršili atentat pripadnici revolucionarne organizacije Mlada Bosna, koja se zalagala za oslobođenje i ujedinjenje Srba. Bosnu, koju je Austrougarska anektirala 1908. godine, Srbi su i dalje smatrali svojom zemljom, a održavanje vojne vežbe austrijske vojske na Vidovdan su doživeli kao ponižavajuću provokaciju. Na Franca Ferdinanda je pucao dvadesetogodišnji Gavrilo Princip. Austrougarska je ovaj incident iskoristila kao povod za objavu rata Srbiji, iako se njena umešanost u atentat nije mogla dokazati.

 Taj rat je iskorišćen kao prilika da se razreše dugotrajni sukobi evropskih sila. Bio je najveći do tada i ostao je upamćen kao Prvi svetski rat. Tokom rata je 1916. godineVidovdan obeležen kao Srpski nacionalni dan u školama saveznika Srbije u tom ratu – Engleske i Francuske. Prvi svetski rat je zvanično okončan na Vidovdan 1919. godine potpisivanjem Versajskog mirovnog ugovora. Nakon njega Austrougarska se raspala na više država, a Srbija je uspela da ostvari nacionalni cilj oslobođenja i ujedinjena Srba i drugih južnoslovenskih naroda. Ostvarenje cilja koštalo je Srbiju ogromnih žrtava (izginulo više od četvrtine stanovništva, i više od polovine muškaraca između 18 i 55 godina).

 Novoj državi, Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca trebalo je tri godine da donese prvi ustav. Posle preglasavanja u odsustvu saglasnosti, Ustav je donet 28. juna 1921. godine i ostao je zapamćen kao Vidovdanski ustav. Ustav donesen tesnom većinom, zasnovanom na nacionalnom preglasavanju teško je sprovođen nailazeći na otpor njegovih protivnika. Probleme koji su u vezi toga nastali je pokušao da reši kralj Aleksandar kada je 1929. godine, ukidanjem Vidovdanskog ustava osam godina nakon njegovog donošenja, suspendovao političke stranke i uveo ličnu vlast, a državi promenio ime u kraljevina Jugoslavija.

 Ta država je nestala u Drugom svetskom ratu, a nasledila ju je Jugoslavija kojom su vladali komunisti. I na njih je jedan događaj koji se odigrao na Vidovdan sudbonosno uticao. Godine 1948. Rezolucijom Informbiroa došlo je do razlaza Jugoslavije i njenog pokrovitelja i uzora Sovjetskog saveza. To je dalju istoriju Jugoslavije usmerilo u nešto drugačijem pravcu.

 Tako je ostalo sve do kraja zajedničke jugoslovenske države, čiji je početak krvavog raspada opet obeležio jedan događaj koji se odigrao na Vidovdan. Godine 1990. usvojen je amandman na Ustav Hrvatske, kojim su Srbi izgubili status konstitutivnog naroda u Hrvatskoj. Ubrzo nakon tog Vidovdana usledio je novi rat i novo stradanje Srba od pripadnika naroda druge vere.

 Jugoslaviju (SFRJ) je nasledila „okrnjena“ Jugoslavija (SRJ), u čijem sastavu su ostale još Srbija i Crna Gora. Tom državom je kao predsednik (Srbije 1989-1997, SRJ 1997-2000) vladao Slobodan Milošević. Njegov politički uspon i pad obeležili su događaji na Vidovdan. Najpre je govorom povodom proslave 600 godina od Kosovske bitke na ogromnom skupu na Gazimestanu (gde se nalazi spomenik srpskim vojnicima poginulim u toj bitci) 1989. godine promovisan u novog vođu srpskog naroda. SR Jugoslaviju je morao da napusti 2001. godine, kada je kao optuženik za ratne zločine izručen u Hag, Međunarodnom sudu za bivšu Jugoslaviju. Povratak odatle nije doživeo.

Raspala se i država, pošto Srbija nije opstala u zajedničkoj državi ni sa Crnom Gorom, koja je zvanično postala članica Ujedinjenih nacija na Vidovdan 2006. godine.

Vidovdan se kao državni praznik obeležava od petstogodišnjice Kosovske bitke 1889. godine. Slavljen je kao pomen srpskim borcima izginulim za veru i otadžbinu. Njegovo praznovanje je ukinuto nakon Drugog svetskog rata sa dolaskom komunista na vlast u Jugoslaviji. Među državne praznike vraćen je nakon poluvekovne pauze, 2001. godine, kao spomen na Kosovsku bitku.

 Danas, nakon donošenja Zakona o izmenama i dopunama zakona o državnim i drugim praznicima u Republici Srbiji, iz 2011. godine, Vidovdan je državni praznik koji se praznuje i obeležava radno, ali zakon više ne navodi kojim povodom se obeležava Vidovdan, odnosno šta taj praznik predstavlja.

 Izvor: Istorijska čitanka

__________________________________________________________________________________________________

Advertisements

8 thoughts on “VIDOVDAN KROZ ISTORIJU SRBA…

  1. Upravo sam ti napisala.
    Tvoja dilema je opravdana, ali mislim da je ovo podložno diskusiji, koja bi bila vrlo interesantna.
    Tvoji stavovi mi se dopadaju, a i razmišljanja.
    Tema koja zahteva dobru analizu.

  2. Drago mi je da svaki tvoj post aktuelan. Ne postavljaš postove a da ih ne analiziraš. To mi se dopada.
    Što se tiče dileme, spore se i istoričari. No i naše dileme nisu za odbaciti, to je dobra podloga da se zauzme svoj stav o dešavanjima, na koje imamo pravo.

  3. Pogledate li koliko se i kakvih na ovaj dan sudbinskih dešavanja odigralo, lično sam u dilemi, šta za državu i narod srbski zapravo znači Vidovdan.

  4. Vrlo lep istorijski post. O Vidovdanu se može još mnogo toga napisati, ali ovo je lepo sažeto, i ko nema dodir sa istorijom, može da nauči dosta hronološki iz tvog posta. Meni se zaista dopada.

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s